وقف نامه‏ی مدرسه‏ی سلطانی کاشان

بسم‏الله الرّحمن الرّحیم

الحمدلله الواقف علی الضمایر و الاسرار و الصلوة علی… سید الانبیاء و سندالاصفیا و علی وصیه و ابن عمه …

[ سجع مهر]     

«العزّه‏ لله ـ

قرار در کف شاه زمانه فتحعلی

گرفت خاتم شاهی ز قدرت ازلی»

معزّالدنیا والدین، الغازی فی سبیل ‏الله و المؤید بتایید الله السّلطان الاعظم و الملک الاعدل الاکرم السّلطان بن السّلطان بن السّلطان و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان ظل ممدود حضرت پروردگار ابوالسیف و الفتح و الظفر السّلطان فتحعلی‏ شاه قاجار خلد الله ملکه و سلطانه را همواره همت همایون به تشیید مبانی حسنات و تمهید بساط خیرات مصروف و تعمیر مساجد و مدارس و ابنیه ‏ی خیریه علامه همچو رسوم معدلت و انصاف پیشنهاد ضمیر سعادت موصوف است لهذا هر یک از امصار و بلدان مملکت فسیح ‏المساحت ایران از معماری رای جهان آرایش بناهای سپهر آسای که هر یک مصدوقه اصل ها ثابت و فرع ها فی السماء است آشکار و عیان از جمله ی آنها مدرسه ی مبارکه ی سلطانیه واقعه در دارالمؤمنین کاشان است که با غرفات مبینه‏ ی متینه‏ ی سمایی است ذات ابراح و سلسال دریاچه‏ اش را اگر با فرات و دجله سنجی هذا عذب فرات و هذا ملح اجاج فضای سرایش چون ساحت مینو نشاط بخش هر شیخ و شاب و حجرات ش بر طلاّب ذوی‏ العلوم و الالباب را جنّات عدن مفتّحه لهم الابواب ، اگر از مسجد ش که مساجد اربعه را خامس آمد وصفی خواهند مسجد اسّس علی التقوی و عباد ربّ العباد پیوسته در آن بیستون لربهم مسجدا و قیاما از شمسه‏ ی ایوان مدرسش مهر انور چون از روی قمر مستنیر و با کریاس او… سپهر را که برترین اساس است سر همسری بودی اگر چون او مزین آمدی به رقبه های دلپذیر طیلسان و از چرخ در جوار جدارش جانی جدید یافته منزل گزین و صریر درسش خطا بالطالبین ادخلو ها بسلام آمنین چون از معماری رای ملک پرورش همچو کار لشکر و کشور ساخته و همچون مهام خاص و عام از عدل و انعام آن شهریار سلیمان احتشام پرداخته آمد وقف مؤبّد شرعی فرمودند بر طالبان علوم دین و خوانندگان کتب اصحاب ایمان و یقین که در حجرات آن به مصدوره‏ ی همم فی ‏الغرفات آمنون منزل و مقام و تحصیل علوم و معارف قیام نمایند و کفاف معیشت طلاّب و تعمیر و مرمت مدرسه و سایر مصارف لازمه ‏ی معینه را از عنایت شامله‏ ی پادشاهی و جمله‏ ی مفصّله‏ ی حاصله از رقبات معینه‏ ی مرقومه ذیل مقرّر و رقبات مزبوره به حبس ابدی در وجه مصارف مقرّره وقف و صیغه‏ ی شرعیه به شرایط لازمه جاری شد و کفالت تولیت مدرسه ‏ی مبارکه و موقوفات مزبوره به اصابت رأی معارف پیرای عالی‏ جناب فضایل و معارف نصاب شرایع و حقایق انتساب محامد و مکارم اکتساب افادت و افاضت مآب جامع المعقول و المنقول حاوی الفروع و الاصول افضل الفضلا العظام علّّامه العلماء الاعلام ملاّ احمد نراقی لا زال مصباح هدایت مضیئا مفوّض رفت و چون به جهت کفالت مهمات متعلقه به مدرسه ی مبارکه از تدریس و امامت و نظارت و تصدّی داد و ستد وجوه موقوفات معینه که در تفصیل ذیل مشخص و معین است و تصفیه ساحات و لف و نشر فروش و بست و گشاد حجرات و امر و نهی طلبه و سایر ملزومات مقرّره ، تعیین اشخاص شایسته چند رفته بود از وجوه موقوفات مزبوره وجهی در ازای هر یک از مناسب مقرّره به انضمام مقرّری طلبه ‏ی سکنه ‏ی حجرات و وجه تعمیرات لازمه و سایر مصارف مدرسه ی مبارکه از قرار تفصیل ذیل معین و مشخّص گشت.

موقوفات مقرّره ششصد و دوازده تومان که حال مشخّص و معین است و چنانچه بعد از این نفع و نقصانی به هم رساند متولی و ناظر به اطلاّع یکدیگر بر کل وجوه مقرّره از بابت مناصب و طلبه کم و زیاد نمایند. سیصد و چهل و پنج تومان  دکان خبّازی که حال سرّاجی است سه باب هفت تومان و پنج قران و سه عبّاسی، دکان علاّفی کریم یک باب پنج تومان و شش قران، دکان پاره‏ دوزی ابراهیم یک باب چهارده قران، دکان لوّافی یک باب پانزده قران ، دکان بقّالی هادی سه باب شش تومان و سه قران ، دکان نعل ‏بندی آقا محمد سه تومان و پنج قران و نهصد دینار، دکان نعلچه‏ گری آقا محمد پانزده قران و یک عبّاسی،دکان نعلچه گری عبدالوهاب سیزده قران و چهار عبّاسی، دکان نعلچه‏ گری آقا ربیع چهارده قران و سه عبّاسی، دکان چیلان گری اسد هجده قران و یک عبّاسی، دکان علاّفی غلامحسین که حال مسگری است چهار تومان و دو قران، دکان مسگری حسین یک باب بیست و سه قران، دکان مسگری حسین ‏آقا تقی سه تومان و شش قران و هفتصد دینار، دکان مسگری حسین‏ آقا احمد بیست و هشت قران، دکان مسگری آقا عبدالله بیست و هشت قران، دکان مسگری آقا عبدالرزّاق بیست و هشت قران، دکان مسگری نایب سه تومان و شش قران و هفتصد دینار، دکان مسگری ورثه‏ ی آمحمد چهار تومان و دو قران، دکان مسگری آقاخانی دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان مسگری آقا احمد دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان مسگری آقا مهدی سه تومان و پنج قران، دکان مسگری آقا محمد دو تومان و هشت قران، دکان چموش‏ دوزی آقا مهدی دو تومان و هشت قران، دکان چموش‏ دوزی آقا علی دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان نخود بریزی آقا محمد چهار تومان و هفت قران و سیزده شاهی، دکان پاره‏ دوزی آقا علی سه قران و چهار عبّاسی، دکان خیاطی غلامعلی سه تومان و سه قران و هفتصد دینار، دکان عطّاری حاج فتّاح سه تومان و سه قران، دکان خرده ‏فروشی چهارده قران، دکان چیلان‏ گری آقا علی دو تومان و هشت قران، دکان چیلان‏ گری آقا علی سه تومان و چهار قران و سیصد دینار، دکان چیلان‏ گری سید حسین دو تومان و هشت قران، دکان چیلان‏ گری….دو تومان و هشت قران، دکان چیلان ‏گری بابا دو تومان و هشت قران، دکان ریخته‏ گری صفر دو تومان و هشت قران، دکان کله ‏پزی حاجی رمضان چهار تومان و نه قران، دکان بقّالی آقا محمد سه تومان و هشت قران و چهار عبّاسی، دکان….فروشی آقا محمد دو تومان و هشت قران، دکان تنباکو فروشی کریم پنج تومان و هشت قران، دکان چیت‏ سازی جعفر سه تومان و هشت قران و چهار عبّاسی، دکان قصّابی حسین پنج تومان و هشت قران، دکان کلاه‏ دوزی آقا بزرگ سه تومان و چهار عبّاسی، دکان چیت‏ سازی آقا حسین پنج تومان و شش قران، ضرّاب‏ خانه هفت تومان و پنج قران و سه عبّاسی، دکان چموش ‏دوزی محمدعلی دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان چموش‏ دوزی زینل بیست و چهار قران، دکان عطّاری زین‏ العابدّین دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان نجّاری علی رستم سه تومان و پنج قران، دکان نعل ‏بندی آقا بابا پنج تومان، دکان صرّافی آقا محمد چهار تومان و سه قران و پانزده شاهی، دکان دلاّکی کریم دو تومان، دکان صحافی غلامحسین چهار تومان و دو قران، دکان خیاطی آقا جعفر سه تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان کلاه‏ دوزی قدیر سه تومان و پنج قران، دکان خبّازی محمدتقی سه تومان و هشت قران و چهار عبّاسی، دکان کلاه ‏دوزی اسماعیل دو تومان و هشت قران، دکان کلاه‏ دوزی علی‏ رضا سه تومان و چهار عبّاسی، دکان نخود بریزی حاجی رضا چهار تومان و چهار قران و چهار عبّاسی، دکان کلاه‏ دوزی محمدرضا دو تومان و چهار قران و چهار عبّاسی، دکان کلاه‏ دوزی حسین سه تومان و چهار قران و چهار عبّاسی، دکان صرّافی آقا محمدباقر هفده قران و ده شاهی، دکان کلاه‏ دوزی عبدالمجید دو تومان و نه قران و هفتصد دینار، دکان سرّاجی آقا صادق نه قران و هفتصد دینار، دکان اتو کشی آقا هادی سه تومان، دکان سرّاجی عظیم سه تومان و پنج قران، دکان عطّاری حاجی میر محمد سه تومان و پنج قران، دکان علاّفی میرزا جعفر شش تومان و پنج قران، دکان صابون فروشی ابراهیم چهار تومان و دو قران، دکان صحافی آقا عظیم چهار تومان و نه قران، دکان بقّالی آقا محمد پنج تومان و چهار قران، دکان خرّاطی سید قاسم سه تومان و هفت قران و چهار عبّاسی، دکان خیاطی آقا بابای اصفهانی چهار تومان و چهار قران و هفتصد دینار، دکان خیاطی آقا بابای مازندرانی چهار تومان و دو قران، دکان رفو گری محمدتقی سه تومان و نه قران و یک عبّاسی، دکان اتو کشی قاسم سه تومان و دو قران و یک عبّاسی، دکان عطّاری عبدالغفّار چهارده قران، دکان کلاه‏ دوزی علی نقی سه تومان و دو قران و یک عبّاسی، دکان خیاطی ابراهیم اصفهانی چهار تومان و دو قران، دکان اتو کشی ابراهیم سه تومان و پنج قران، دکان خیاطی آقا علی پنج تومان و سه قران، دکان بزّازی سید قاسم سه تومان و پنج قران، دکان بزّازی میرزا کوچک سه تومان و پنج قران، دکان عصّاری آقا مهدی سه تومان و نه قران و یک عبّاسی، دکان نخود بریزی کریم سه تومان و شش قران و هفتصد دینار، دکان قنداق‏ سازی رحیم دو تومان و هشت قران، دکان خرده ‏فروشی ملاّحسین سه تومان و شش قران و یک عبّاسی، دکان سمساری علی‏ اکبر سه تومان و هفت قران و هفتصد دینار، دکان سمساری آقا حسن سه تومان و پنج قران، دکان کلاه ‏دوزی طهماسب چهارده قران، دکان پاره‏ دوزی میان ‏چال دوازده قران و سه عبّاسی، دکان پاشنه‏ سازی سید ابراهیم شانزده قران و چهار عبّاسی، دکان کله‏ پزی طهماسب سه تومان و پنج قران، دکان بزّازی آقا جعفر چهارده قران، دکان اتو کشی آقا ابوالحسن شانزده قران و چهار عبّاسی، دکان تنباکو فروشی طهماسب دوازده قران و سه عبّاسی، دکان صابون فروشی حسین سه تومان و پنج قران، دکان کلاه‏ دوزی علی ترک سه تومان و پنج قران، دکان صابون فروشی ابوالحسن سه تومان و پنج قران، دکان کله ‏پزی حاجی کاظم سه تومان
و چهار عبّاسی، دکان کفش دوزی ابراهیم دو تومان و هفت قران، دکان کفش دوزی آقا علی سه تومان و هشت قران و چهار عبّاسی، دکان کفش دوزی فتحعلی دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان کفش دوزی آقا حسین دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان کفش دوزی آقا حسن چهار تومان و دو قران، دکان زر گری طهماسب دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی، دکان بقّالی سید مهدی چهار تومان و دو قران، دکان قطّانی….. چهارده قران، دکان مسگری عظیم دو تومان و پنج قران و یک عبّاسی.  دکاکین سرکاری جدید البناء واقعه در جلوخان مدرسه‏ی مبارکه 28 باب دوازده تومان، طواحین سرکاری واقعه در فین کاشان از قراری که حال اجاره داده می‏شود 3 حجر طاحونه ‏ی علیا ناظر … حجر طاحونه‏ ی علیا، حجر طاحونه‏ ی سفلی، حجر پنجاه و یک خروار آرد گندم خرواری سه تومان صد و پنجاه و سه تومان، میاه سرکاری واقعه در مزرعه‏ی زیدی من مزارع حومه ی کاشان از جمله سیزده طاق سرکاری از قراری که حال اجاره داده می شود ده طاق صد تومان. ششصد و دوازده تومان در وجه ارباب مناصب صد و هشتاد و پنج تومان، سایر چهارصد و بیست و هفت تومان:  متولی یک نفر چهل تومان، مدرّس دو نفر شصت تومان، پیش نماز نفر بیست تومان، ناظر نفر بیست تومان، متصدّی پانزده تومان، مؤذّن ده تومان، خادم دو نفر بیست تومان، طلبه‏ ی ساکنین حجرات پنجاه و پنج باب شش تومان سیصد و سی تومان، روغن چراغ صد و سی و پنج من دو قران بیست و هفت تومان، صرف تعمیر پنجاه تومان ، اخراجات تعزیه داری جناب سید الشّهداء  علیه السلام بیست تومان.  طریق تمکن طلبه و غیره در حجرات و مشروطات وقف از قرار تشخیص ذیل تقریر یافت:  شرایط شروط متعلقه به حجرات از چهارده حجره‏ ی شرقیه سمت مسجد، دو حجره‏ی فوقانیه متعلق به مدرّسین و دو حجره با متولی و ناظر و ده حجره با طلاّب شهر و حومه و چهل حجره ی دیگر مدرسه غرباء می باشد. اگر احیانا از چهل حجره ی غرباء حجره ای خالی بماند متولی و مدرّسین مأذونند مادامی که طلبه ی غریب نیامده باشد به طلبه ‏ی بومی داده و همچنین به عکس درباره ی طلبه ی بومی همین عمل را نمایند. اگر از طلبه خواهند که در تابستان به جهت حرارت هوا درب حجره را بسته به سردسیر بروند تا سه ماه مأذون هستند که درب حجره را ببندند و اگر زیاده از سه ماه مسافرت ایشان طول بکشد باید متولی و مدرّسین در حجره را گشوده دیگری در آنجا منزل دهند در فصول ثلاثه‏ ی دیگر که نه ماه باشد چنانچه ضرورت شرعی روی دهد که سفر نمایند مأذون نیستند که زیاده از مدت یک ماه در حجره را مقفّل نمایند اگر زیاده از مدّت یک ماه بوده باشد نیز باید متولی و مدرّسین در را گشوده حجره را به دیگری بدهند. چون به قدر حجرات مدرسه که پنجاه و پنج باب است پنجاه و پنج جلد قرآن مجید نیز اعلاحضرت واقف خلد الله ملکه به مبلغ یکصد و شصت و پنج تومان هدیه نموده اند وقف طلبه ی مدرسه ‏ی مبارکه می باشد و به تحویل متولی مقرّر گردیده که از مدرسه بیرون نبرند ساکنین هر یک از حجرات شبانه روزی یک جزو قرآن تلاوت نموده ثواب آن را هدیه ‏ی ذات اقدس اشرف پادشاهی نمایند و اگر در اوقات مطالعه و تحصیل مجال قرائت یک جزو نیابند در ایام تعطیل بخوانند که در هر حجره ماهی یک ختم کلام الله بشود و باید قرآن ها تحویل متولی بوده هر یک از طلبه که در مدرسه هستند تلاوت نمایند و وقت رفتن باز به متولی بسپارند.  طلبه ی متوقّف ین حجرات باید مرتکب لهو و لعب نگشته اوقات خود را به بطالت و عطالت ضایع نسازند و اگر کسی به شرارت و مفسده‏ انگیزی در میان طلبه معروف و مذکور باشد در مدرسه ی مبارکه راه ندهند. سوای طلبه از قبیل مذهب و صحاف و غیره را به حیله‏ ی شرعیه که کتاب حدیث فارسی بخوانند و در آنجا کسب نمایند راه ندهند و همچنین مکتب‏ دار را هم راه ندهند که مانع مباحثه و مطالعه ی طلاّب شود.  طلبه ای که در آنجا هستند اگر به مدّت یکسال در تحصیل علوم به تصدیق مدرّسین و ارباب فطانت از طلاّب ترقّی از برای آنها نسبت به سال قبل حاصل نشود متولی و مدرّسین او را اخراج نمایند.  شروط متعلّقه به ارباب مناصب پیش نماز باید شخصی باشد که نزد مدرّسین و طلاّب مصدّق ‏العدالة باشد. دو نفر مدرّس که مقرّر شد باید یکی متصدّی تدریس کتب نقلی و دیگری متصدّی کتب عقلی و اگر هر دو جامع کتب عقلی و نقلی باشند انسب و اولی خواهد بود. متولی در عموم مهمات متعلّقه به مدرسه و امر و نهی ارباب مناصب و طلبه و خدمه و اجاره دادن موقوفات و ضبط
وجوه موقوفه و قبض و بسط تنخواه مطلقاًَ مختار است و در ادخال و اخراج طلبه و به استصواب مدرّسین مختار است و در عزل و نصب مدرّسین و ارباب مناصب هر گاه متولی خود اعلم و اعدل بلد نباشد به اذن اعلم و اعدل فضلای بلد مختار است و امر تولیت حال با متولی سابق ‏الذکر است و بعد از وفات او متعلق است به اعدل و ارشد اولاد و اعقاب او بطنا بعد بطن و معاذ الله با وجود انقراض اولاد متولی معین حال یا عدم وجود عادل رشید در میان اولاد و اعقاب متولی امر تولیت مفوّض به اعلم و اعدل علمای بلد خواهد بود.  شغل ناظر تحویل داری و سرشته داری و نوشتن بروات و رسانیدن تنخواه به ارباب حوالجات به اذن متولی و تشخیص تعمیرات و سرشته‏ داری تنخواهی که صرف سوخت و تعمیر می شود. شغل متصدّی اخذ وجوهات از مستأجرین و متصرّفین موقوفات و رسانیدن به ارباب آن به اذن متولی.

مؤذن باید در اوقات ثلاثه ‏ی اذان بدون عذر شرعی پیش از وقت صلات به تخصیص پیش از صبح در مدرسه حاضر بوده در گلدسته ‏ی مدرسه اذان بگوید و در عقب امام مسجد نیز اذان بگوید. مدرّسین مأذونند که هر گاه عذر شرعی داشته باشند یا سفری از قبیل عتبات عالیات یا غیر آن خواسته باشند بکنند نایبی از برای خود مشخّص و معین کرده خود اختیار سفر نمایند. خادم دو نفر از دو نفر مزبور یکی در مدرسه بیتو ته نماید.

مبلغ پنجاه تومان که به جهت تعمیرات مدرسه مقرّر شده است از بابت موقوفات اگر از صرف تعمیر چیزی فاضل آید در لیالی متبرّکه ‏ی قدر و در روز عید غدیر صرف اطعام و سفره ‏ی فقرا شود و اگر زیاده از پنجاه تومان تعمیر به هم رساند از بابت تنخواه طلبه و ارباب مناصب بردارند. در ایام عاشورا تکیه در مسجد مدرسه بسته، بیست تومان از بابت تنخواه موقوفات صرف تعزیه داری جناب سید الشّهداء  علیه السلام شود و مدرّسین بانی و مباشر شده به امر تعزیه داری پردازند.

هر گاه بعد از وفات مدرّسین که الان به امر تدریس اشتغال دارند اولاد ایشان صاحب فضل و دانش باشند و قابلیت تدریس  داشته باشند ایشان اولی به تدریس خواهند بود و اگر از اولاد ایشان شخصی قابل نباشد از آن سلسله هر گاه فاضلی قابل تدریس باشد اقرب آنها به مدرّسین مزبورین باید مدرّس باشد و هر گاه در آن سلسله هم یافت نشود هر که را متولی به استصواب اعلم و اعدل علمای بلد صلاح دانند به شغل مزبور منصوب سازند.  چون در اکثر امور به نحوی که در مشروطات اشاره شد مدرّسین در رتق و فتق مهام مدخلیت دارند هر گاه احیانا در امری اختلافی فی ما بین ایشان واقع شود یا غیبت و عدم اعلمیت و افضلیت متولی حکم آن با اعلم و اعدل علمای آن بلد خواهد بود تا بدان چه حق و صلاح در آن است معمول شود و صیغه ی وقف آب انبار جنب مدرسه ی مبارکه و موقوفات بر آن از دکا کین و طواحین و آب و اراضی مفصّله کما قرر فی ‏الشرع الرسول سمت جریان یافت هر که خواهد در مقام تغییر و تبدیل مشروطات مفصّله برآید به لعنت خدا و نفرین رسول الا یوم الجزاء گرفتار آید. تحریرا فی شهر ربیع‏الاوّل سنه‏ی 1229.

در آخر یکی از رونوشت های وقف نامه آمده است:       موقوفات مقرّره را موافق تفصیل به تصرّف وقف منتقل داشتیم که گماشته ‏ی معزی ‏الیه ضبط و نسق نموده هر ساله منافع آنها را مصروف مصارف مقرّره دارد مقرّر آن که عالیجنابان مدرّسین و طلبه و ساکنین و ارباب مناصب و خدّام مدرسه ی مرقومه جناب معزی ‏الیه را متولی بالانفراد و الاستقلال مدرسه ی مبارکه دانسته و از سخن و صلاح ایشان بر حسب شروط وقف نامه تجاوز جایز ندارند المقرر عالیجاه حاکم و عالیشانان عمال و مباشرین دارالمؤمنین کاشان حسب ‏المقرّر معمول و موقوفات مفصّله را به تصرّف جناب معزی ‏الیه داده مطالبه‏ی وجوهات دیوانی به هیچ وجه ننمایند و از هر تکلیف و عوارض معاف و مسلم دانسته قدم و قلم کشیده و کوتاه دارند و در استقلال معزی ‏الیه لوازم اهتمام معمول دارند و تخلف و عدول از مدلول حکم اشرف جایز ندارند و از جوانب قدغن لازم دانسته در عهده شناسند، تحریراً فی شهر محرّم الحرام سنه ی 1232.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *